Op donderdag 3 december organiseert het team Sportstimulering van Zuidoost de tweede inspiratiesessie. De eerste bijeenkomst vond plaats in 2022. Als voorbereiding zijn inzichten en aanbevelingen vanuit het congres Welzijn en sport: versterk de verbinding (5/10, Utrecht) meegenomen. Centraal stond de vraag hoe samenwerking tussen sport, welzijn, zorg en inwoners kan worden versterkt. Rode draad: elkaar (leren) kennen, verbinden en versterken.
Inzichten uit het congres: ‘Welzijn en sport: versterk de verbinding’
De ontwikkeling verschuift van sport als afzonderlijke sector naar sport en bewegen als onderdeel van de lokale sociale infrastructuur. Niet het bestaande aanbod, maar de maatschappelijke opgaven en de leefwereld van inwoners staan centraal. Sport en bewegen kunnen bijdragen aan gezondheid, participatie en sociale verbinding, mits organisaties hun kennis en netwerken bundelen en aansluiten bij de behoeften van inwoners.
Rechtvaardige preventie
Spreekster Carla Kolner benadrukte dat preventie niet alleen over individuele leefstijl gaat. Ook sociale ongelijkheid en leefomstandigheden, zoals financiën, veiligheid, sociale contacten en toegang tot voorzieningen, bepalen de gezondheid. Sport, welzijn, sociaal werk en zorg hebben daarom een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Professionals moeten niet alleen kijken naar het aanbod, maar ook naar belemmeringen zoals kosten, vervoer, zorgtaken, culturele drempels en gebrek aan vertrouwen.
Sport als onderdeel van het sociaal domein
Sport en bewegen dragen niet alleen bij aan gezondheid, maar bieden ook mogelijkheden voor ontmoeting, participatie en sociale netwerken. Ze kunnen helpen jongeren te bereiken, eenzaamheid tegen te gaan en inwoners in kwetsbare situaties te betrekken. Dit vraagt om samenwerking vanuit maatschappelijke opgaven, met een duidelijke bijdrage van partners.
Het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA)
Het AZWA biedt aanknopingspunten om preventie en de sociale basis te versterken en zorg, welzijn, gezondheid en sport beter te verbinden. Voor Zuidoost ligt hier een kans om sport en bewegen nadrukkelijker te koppelen aan gezondheids-, sociaal en jeugdbeleid.
Van doorverwijzen naar passende ondersteuning
Bij sociaal verwijzen en Welzijn op Recept gaat het niet alleen om het doorverwijzen naar een activiteit, maar vooral om de vraag of inwoners passende ondersteuning vinden. Een sociale kaart helpt, maar is niet voldoende. Professionals moeten elkaar kennen, korte lijnen onderhouden en afspraken maken over de aansluiting op de behoeften van inwoners.
Werken vanuit bewonerskracht
In wijken zijn al talenten, initiatieven, sociale netwerken en ontmoetingsplekken aanwezig. Samenwerking begint bij wat bewoners zelf organiseren en belangrijk vinden. De vraag verschuift van ‘Hoe krijgen we bewoners naar ons aanbod?’ naar ‘Waar zijn bewoners al actief en hoe kunnen we daarbij aansluiten?’
Samenwerking tussen jongerenwerk en sport
Jongerenwerkers kennen de leefwereld en groepsdynamiek van jongeren; sportprofessionals kennen de sportwereld, trainers en verenigingen. Door deze kennis te combineren, kunnen zij jongeren beter bereiken en ondersteunen. Dit vraagt om persoonlijk contact, heldere afspraken en gezamenlijke verantwoordelijkheid, met behoud van ieders eigen rol.
De maatschappelijke rol van sportverenigingen
Sportverenigingen beschikken over netwerken en plekken waar mensen elkaar ontmoeten en vertrouwen opbouwen. Samenwerking met bijvoorbeeld jongerenwerk, scholen, wijkteams, welzijn en zorg kan bijdragen aan participatie en het bereiken van inwoners. Daarbij is een duidelijke taakverdeling belangrijk: sportclubs zijn geen welzijnsorganisaties en vrijwilligers nemen geen professionele welzijnstaken over.
Wat betekent dit voor Zuidoost?
De inzichten leiden tot vijf opties voor samenwerking tussen sport, welzijn, zorg en inwoners:
- Werk vanuit maatschappelijke opgaven. Bepaal samen welk vraagstuk centraal staat, in plaats van uit te gaan van het bestaande aanbod.
- Investeer in persoonlijk contact. Zorg dat professionals elkaar kennen en weten hoe zij elkaar kunnen inschakelen.
- Sluit aan bij inwoners. Bouw voort op bestaande initiatieven, netwerken en ontmoetingsplekken en betrek bewoners bij oplossingen.
- Maak deelname toegankelijk. Houd rekening met financiële, sociale, culturele en praktische belemmeringen.
- Maak concrete samenwerkingsafspraken. Leg rollen, verantwoordelijkheden, doorverwijzing, financiering en terugkoppeling vast. Kijk daarbij ook naar maatschappelijke effecten, niet alleen naar sportdeelname.
Aanbevelingen voor gemeenten en lokale partners
Gemeenten
Verbind sportbeleid nadrukkelijker met sociaal, gezondheids- en jeugdbeleid. Gebruik het AZWA als aanknopingspunt en breng het lokale sport-, beweeg- en welzijnsaanbod overzichtelijk in kaart. Zorg dat professionals deze informatie benutten en combineer de sociale kaart met persoonlijke contacten en duidelijke afspraken.
Welzijnsorganisaties
Zie sportverenigingen en beweeggroepen niet alleen als bestemmingen voor doorverwijzing, maar ook als partners in het wijknetwerk. Bouw duurzame relaties op en onderzoek samen welke activiteiten aansluiten bij de behoeften van inwoners.
Sportorganisaties
Verken welke maatschappelijke rol de organisatie kan vervullen en waar samenwerking met bijvoorbeeld jongerenwerk, scholen, welzijn en wijkteams meerwaarde biedt. Houd rekening met de draagkracht van de organisatie en benut elkaars deskundigheid, met heldere afspraken over verantwoordelijkheden.
Alle betrokken partijen
Bespreek concrete situaties waarin inwoners niet worden bereikt, tussen organisaties terechtkomen of onvoldoende passende ondersteuning vinden. Gebruik deze ervaringen om de samenwerking en toegankelijkheid te verbeteren.
Vertaling naar de inspiratiesessie in Zuidoost
De inspiratiesessie biedt de gelegenheid om de inzichten te vertalen naar de lokale situatie.
- Welke maatschappelijke opgaven vragen om een gezamenlijke inzet van sport, welzijn, zorg, jongerenwerk en inwoners?
- Wat is er al aanwezig? Welke initiatieven, netwerken, accommodaties en ontmoetingsplekken kunnen we benutten of versterken?
- Wat gaan we samen doen? Welke concrete samenwerkingsafspraken of vervolgacties zijn nodig, wie pakt deze op en met welk doel?
Conclusie
Een sterkere verbinding tussen sport en welzijn vraagt om meer dan activiteiten combineren of inwoners doorverwijzen. Het gaat om een gezamenlijke aanpak waarin sport, welzijn, zorg en inwoners vanuit hun eigen kracht werken aan gedeelde maatschappelijke opgaven. Voor Zuidoost betekent dit bestaande netwerken en bewonersinitiatieven beter verbinden, drempels verlagen en inwoners die niet vanzelfsprekend deelnemen nadrukkelijk betrekken. De meerwaarde ontstaat wanneer samenwerking leidt tot passende ondersteuning, meer ontmoeting en grotere participatiekansen.
