Tijdens de vakbeurs Sportaccommodaties stond niet alleen de ontwikkeling van sportaccommodaties centraal (de ‘hardware’), maar ook de versterking van sportverenigingen en sportorganisaties (de ‘software’). Diverse lezingen gingen in op thema’s zoals sportparken als huiskamer van stad of dorp, maatschappelijke impact via sport- en beweegaanbieders en de transformatie van traditionele sportparken naar multifunctionele beleefparken voor de gemeenschap.
Sportparken als buitenhuiskamer voor stad of dorp
Hoewel het aantal inwoners in Nederland groeit, neemt landelijk het aantal sportaccommodaties per 10.000 inwoners af. Tegelijkertijd neemt de druk op de openbare ruimte toe. Ontwikkelingen zoals ongeorganiseerd sporten, de behoefte aan sociale cohesie en klimaatadaptatie hebben directe invloed op de inrichting en het gebruik van sportaccommodaties. Als gevolg hiervan worden aan bestaande en nieuw te ontwikkelen sportlocaties steeds vaker aanvullende functies toegekend. Sportparken ontwikkelen zich van monofunctionele sportlocaties naar multifunctionele ontmoetingsplekken. Naast sportverenigingen maken ook andere organisaties en bewoners gebruik van deze locaties. Domeinen zoals sport, onderwijs, welzijn en gezondheid – die traditioneel vaak gescheiden opereerden – worden hierbij steeds vaker ruimtelijk en programmatisch met elkaar verbonden.
Voor de transformatie van sportparken naar een ‘sportieve huiskamer’ heeft Sweco een model ontwikkeld met acht bouwstenen. Deze bouwstenen bieden een kader voor zowel de inrichting als de maatschappelijke programmering van sportparken:
- vergroenen en verblauwen (water)
- (sociale) veiligheid
- milieu
- bewegen, ontspannen en leren
- werk en zingeving (o.a. cultuur)
- leefbaarheid
- ontmoeten en verbinden
- (gezonde) voeding
Binnen gemeentelijke pilots rondom het concept ‘Open Club’ zijn deze bouwstenen vertaald naar concrete plannen, bijvoorbeeld in een Masterplan Buitensport. Het model biedt structuur voor de ontwikkeling van multifunctionele sportlocaties waar verschillende gebruikers samenkomen, zoals sportverenigingen, onderwijsinstellingen, welzijnsorganisaties, zorgpartijen en culturele initiatieven.
Belangrijke aandachtspunten bij deze ontwikkeling zijn het eigenaarschap van de locatie (accommodaties en centrale voorzieningen), het combineren van georganiseerde en ongeorganiseerde sport en een passende organisatie van beheer en exploitatie. In verschillende praktijkvoorbeelden wordt gewerkt met een centrale beheerder en gezamenlijke horecavoorzieningen.
Maatschappelijke impact via sport- en beweegaanbieders
Op landelijk niveau is het doel om meer inwoners structureel in beweging te krijgen. De ambitie is dat in 2040 75% van de bevolking voldoet aan de beweegrichtlijnen. De Beweegalliantie speelt hierbij een rol door samenwerking tussen verschillende domeinen te stimuleren.
Een belangrijk instrument hierbij is impactgestuurde clubondersteuning. Hierbij ligt de nadruk op gerichte ondersteuning van sportverenigingen, gekoppeld aan maatschappelijke opgaven van gemeenten. NMC Bright heeft hiervoor een model ontwikkeld met acht pijlers, waarbij de maatschappelijke doelen van gemeenten centraal staan en worden gekoppeld aan specifieke doelgroepen.
Binnen deze aanpak wordt sportaanbod verbreed of aangepast om beter aan te sluiten bij behoeften in wijken en buurten. Zo kan het traditionele sportaanbod worden uitgebreid met activiteiten die gericht zijn op specifieke doelgroepen, zoals jongeren, ouderen of mensen met een afstand tot sport en bewegen. Trainers en begeleiders worden hierbij ingezet om deze doelgroepen actief te bereiken. Samenwerking met onder andere buurtsportcoaches en jongerenwerkers vormt daarbij een belangrijk onderdeel.
Transformatie naar een beleefpark voor de gemeenschap
De ontwikkeling van sportparken richt zich steeds vaker op een bredere maatschappelijke functie. Sportparken transformeren naar locaties waar inwoners niet alleen sporten, maar ook recreëren, ontspannen en elkaar ontmoeten.
Sportverenigingen ervaren echter in toenemende mate uitdagingen bij het oppakken van maatschappelijke opgaven. Factoren zoals stijgende energiekosten, een afnemend aantal vrijwilligers, onderhoud van accommodaties en verduurzaming vragen steeds meer organisatorische en financiële capaciteit.
Ook gemeenten staan voor verschillende opgaven, waaronder verduurzaming en woningbouw. Door functies te combineren en activiteiten te bundelen op sportlocaties ontstaat de mogelijkheid om verschillende beleidsdoelen met elkaar te verbinden.
In de praktijk ligt de nadruk hierbij op het versterken van de gemeenschap rond het sportpark. In sommige gevallen wordt gekozen voor nieuwe organisatievormen, zoals het oprichten van een corporatie (in plaats van een stichting), om het eigenaarschap en de exploitatie van voorzieningen beter te organiseren.
Samenvatting
Zowel gemeenten als sportverenigingen staan voor maatschappelijke en organisatorische uitdagingen. Samenwerking tussen verschillende beleidsdomeinen is noodzakelijk om deze opgaven te realiseren.
Landelijk zijn inmiddels verschillende voorbeelden beschikbaar waarin sportaccommodaties worden ontwikkeld tot multifunctionele ontmoetingsplekken. Modellen zoals die van Sweco en NMC Bright bieden hiervoor een structuur en handelingsperspectief.
Voor gemeenten en sportverenigingen is het raadzaam om eerst de eigen ambities, behoeften en mogelijkheden in kaart te brengen. Op basis daarvan kan worden bepaald welke doelgroepen en maatschappelijke opgaven prioriteit krijgen. Door samenwerking tussen organisaties en domeinen kunnen nieuwe kansen ontstaan voor zowel sportontwikkeling als maatschappelijke versterking.
